Sanktuaria maryjne świata

W XVI wieku Wilno zostało otoczone murem i ozdobione pięcioma bramami. Na jednej z nich, zwanej później Ostrą, umieszczono ówczesnym zwyczajem obraz Matki Boskiej, namalowany na dębowej desce. Tu wierni przychodzili się modlić, a ojcowie karmelici, widząc pobożność ludu, wybudowali z ofiar kaplicę nad bramą i w niej umieścili obraz, który jako cudowny i łaskami słynący, cieszył się coraz większą czcią.

W wieku XVII obraz został ozdobiony srebrną suknią, ręcznie kutą i złoconą w ogniu, kaplica zaś otrzymała polichromię i sztukaterię (1829).

Kult M[atki] B[ożej] Ostrobramskiej był powszechny w Polsce, przeniknął do literatury pięknej i stał się natchnieniem poetów. Przed tym obrazem modlili się: Adam Mickiewicz ("jak mnie, dziecko, do zdrowia powróciłaś cudem"), Juliusz Słowacki, Józef Ignacy Kraszewski. Lucjan Rydel tak opisał swoje wrażenia z odwiedzin w Ostrej Bramie:

"Nic imponującego, żadnej wspaniałości; nad niskim łukiem bramy wielkie oszklone okno otwarte na oścież, a przez nie świeci, promienieje obraz wielki, błyszczący srebrzystą sukienką, ponad którą w kolisku złotych promieni ciemna twarz i ręce ciemne, skrzyżowane na piersiach. Widać postać tę z daleka, bo kaplica nad bramą płytka, tak płytka, że i ksiądz odprawiający mszę widnieje z daleka jak na dłoni. W ulicy wielka cisza - choć tłumna. Ruch pojazdów i pieszych znaczny, bo tędy droga na kolej; toczą się wózki ciężarowe, ciągną powoli dorożki, a wszystko przecie takie ciche, takie skupione, jak gdyby droga prowadziła przez kościół. Od połowy ulicy obnażają się głowy; na chodniku pełno klęczących. Widziałem rosyjskich żołnierzy i oficerów, jak pokornie szli, trzymając w ręku zdjęty z głowy kaszkiet - widziałem robotnika, co niosąc oburącz worek na grzbiecie, przystanął - czapkę zdjął, włożył sobie w zęby i dalej dźwigał swój ciężar - byle z odkrytą głową. Nawet Żydzi zdejmują przed obrazem kapelusze".

Koronacja obrazu odbyła się 2 lipca 1927 roku. Kompozycja obrazu nawiązuje do wizji niewiasty z 12 rozdziału Apokalipsy św. Jana: Niepokalana Maryja w słońcu i aureoli z gwiazd.

Wierna kopia ostrobramskiego obrazu, namalowana na desce w roku jego koronacji, znajduje się w kaplicy kościoła Wniebowzięcia NMP w Białymstoku i jest czczona jako patronka diecezji pod tytułem Matki Bożej Miłosierdzia. Główne uroczystości odbywają się 26 listopada.

Na fot. okł. s. IV relief z drzwi niepokalanowskiej bazyliki, wg projektu br. Maurycego Kowalewskiego.