Geneza, założenia, charakter

Przed sześciu laty został powołany do życia-uroczyście proklamowany - Ruch Trzeźwości im. św. Maksymiliana Kolbego (w skrócie: RTMK). Stało się to dnia 19 września 1982 roku, podczas I Krajowej Pielgrzymki Apostolstwa Trzeźwości na Jasną Górę, pod wysokim protektoratem ks. abpa Józefa Glempa, Prymasa Polski. Twórczynią Ruchu była Konferencja Episkopatu Polski, działająca w porozumieniu z Komisją Episkopatu ds. Trzeźwości, Diecezjalnymi Referentami Trzeźwości oraz Apostolskim Laikatem. Był to wyjątkowy moment dziejowy: 600-lecie obecności NMP na Jasnej Górze w Jej Częstochowskim Obrazie, zbliżająca się kanonizacja bł. Maksymiliana Kolbego (miała miejsce w Rzymie, w trzy tygodnie później, 10 X 1982 r.), sprzyjająca sytuacja polityczno-prawna, tj. przychylność dla tej sprawy ze strony władz państwowych.

Ruchowi nadano charakter masowy, uniwersalny, zbiorczy (integrujący i scalający wielorakie nurty), a przede wszystkim - maryjny i maksymiliański. "Episkopatowi Polski chodziło i chodzi o to, aby w konkretnych warunkach polskiej egzystencji znaleźć taką formę zorganizowania apostolstwa trzeźwości-na wzór dawnych bractw - która zdolna byłaby ogarnąć wszystkich ludzi dobrej woli, którzy masowo podjęliby ochotnym sercem praktykowanie chrześcijańskiej cnoty trzeźwości czy też abstynencji".

RTMK nawiązuje do chlubnych tradycji dawniejszych bractw trzeźwości; do licznych stowarzyszeń trzeźwościowych i abstynenckich, które skutecznie działały w XIX wieku i w pierwszych dziesiątkach lat wieku XX; do Akcji Katolickiej; do Jasnogórskich Ślubów Narodu; do Krucjaty Wstrzemięźliwości (1957-1960); do Krucjaty Miłości (zrzeszającej tzw. Pomocników Maryi, powołanej do życia przez Prymasa Tysiąclecia, ks. kard. S. Wyszyńskiego); do Krucjaty Wyzwolenia Człowieka (proklamowanej przy ołtarzu polowym w obecności Ojca Świętego Jana Pawła II, w Nowym Targu, w dniu 8 czerwca 1979 r., będącej abstynencką formą apostolstwa charyzmatycznego w ruchu oazowym).

RTMK deklaruje gotowość współpracy z innymi stowarzyszeniami i organizacjami, służącymi podobnym celom, jak np. Wspomniana już Krucjata Wyzwolenia Człowieka, Stowarzyszenie Niepijących i Niepalących "Abstynencja", Społeczny Komitet Przeciwalkoholowy, Stowarzyszenie Alkoholików Anonimowych (AA) i inne.

Maryjność i maksymiliańskość Ruchu

Ruch Trzeźwości im. św. Maksymiliana Kolbego nie pokrywa się w całej rozciągłości z ruchem Rycerstwa Niepokalanej (RN, MI), nie jest jego składową częścią, odgałęzieniem, odłamem czy filią. Stanowi nurt całkowicie samoistny, pod każdym względem niezależny. Zawiera jednak w swojej strukturze i w swojej treści wiele elementów maryjnych i maksymiliańskich, świadomie zaczerpniętych z Rycerstwa Niepokalanej. Chciałbym obecnie na nie zwrócić uwagę. Oto elementy maryjne i maksymiliańskie:

1) W korzeniach i genezie RTMK. Imię św. Maksymiliana weszło w nazwę Ruchu. RTMK był proklamowany w ścisłym związku ze zbliżającą się kanonizacją Świętego. "Inspiracją dla Ruchu - napisano - będzie Rycerstwo Niepokalanej - dar Boży dla Narodu Polskiego za pośrednictwem św. Maksymiliana".

2) W celu i środkach Ruchu. Pod sztandarem Niepokalanej zdobyć cały kraj dla trzeźwości w duchu Chrystusowym w myśl wiodącego hasła Wytycznych Episkopatu Polski ds. Trzeźwości: "przez dobrowolną [212]całkowitą abstynencję wielu do trzeźwości stanowej i zawodowej wszystkich - oto podstawowy cel Ruchu". Za Świętym z Niepokalanowa powtórzono: "oto najwłaściwsze środki Ruchu: wszystkie możliwe nadprzyrodzone i przyrodzone, byle zawsze moralnie godziwe".

3) W zasadach ideowo-formacyjnych. Wśród innych - wypunktowano dwie zasady maksymiliańskie: "zawierzenie siebie Niepokalanej"; "zdobywanie świata dla Chrystusa przez Niepokalaną". Ponadto zacytowano trzy lapidarne wypowiedzi "św. Franciszka naszych czasów": "Tylko miłość jest twórcza". -"Ktoś powie: nie jestem już do tego zdolny... Niepokalana więcej może nas uświęcić, aniżeli my zgrzeszyć potrafimy". -"Obojętność jest największą zarazą naszych czasów".

4) W strukturze organizacji Ruchu. Samą formę: ruchu - zapożyczono od św. Maksymiliana Kolbego, który twierdził: "Życie to ruch - dążenie do celu. Każdy rozumny człowiek musi znać cel, do którego zdąża i każdą rzecz waży wedle celu. (...) Ostatecznym celem dla każdego stworzenia jest chwała Boża". Ta forma apostolatu zabezpiecza przed "i[n]stytucjonalną martwicą". Masowość Ruchu (pragnienie wejścia w szerokie masy), struktura demograficzna RTMK, działającego w naturalnym układzie rodzinnym: dzieci - młodzież-dorośli, działającego w oparciu o parafię - z grubsza przypomina założenia organizacyjne ruchu Rycerstwa Niepokalanej. Natomiast podział RTMK na trzy-coraz ściślejsze-kręgi jest dokładnym powtórzeniem maksymiliańskiego potrójnego Rycerstwa Niepokalanej: MI1, MI2, MI3. Potrójnemu MI bowiem odpowiadają w RTMK trzy duszpasterskie kręgi Duszpasterstwa Trzeźwości jako całości: Krąg Sympatyków Apostolstwa Trzeźwości, Krąg Przyjaciół Apostolstwa Trzeźwości (najbardziej rozbudowany) oraz Krąg Współpracowników Apostolstwa Trzeźwości ("sztab" Ruchu na różnych szczeblach, szkoła animatorów i moderatorów, centrala).

5) We wspólnych obowiązkach wszystkich trzech kręgów. Na pierwszym planie, jako obowiązek naczelny, wypunktowano: "oddanie się Niepokalanej".

6) W świętach i uroczystościach RTMK. Ruch uważa za swoje:
a) wszystkie uroczystości i święta maryjne z uroczystością Wniebowzięcia NMP (15 VIII) na czele;
b) uroczystość św. Jana Chrzciciela (24 VI);
c) Wspomnienie św. Maksymiliana (14 VIII);
d) wspomnienie św. Jadwigi Śląskiej (16X).

Św. Maksymilian będzie więc czczony jako patron trzeźwości i duszpasterstwa trzeźwości. Dlaczego jeszcze jeden patron trzeźwości? Przecież mamy już patronów trzeźwości, przede wszystkim - św. Jana Chrzciciela.

"Św. Jan Chrzciciel nie przestał być Patronem apostolstwa trzeźwości w całym świecie, zaś św. Maksymiliana obieramy jako Patrona Ruchu, albowiem właśnie On pokazał i potwierdził własnym codziennym życiem:

1) jak zwyciężać pod sztandarem Maryi nawet w najtrudniejszych warunkach;

2) jak żyć - praktykując trzeźwość i abstynencję w duchu Chrystusowym;

3) jego apostolska metoda okazała się bardzo skuteczna do "transfuzji" maryjnej idei w masy ludzkie;

4) życie trzeźwe czy abstynenckie było dla św. Maksymiliana czymś normalnym, integralnie wynikającym z duchowości chrześcijańskiej, którą na serio się przejął i heroicznie z dnia na dzień w swojej osobowości doskonalił.

A o to w Ruchu chodzi! Oto dlaczego św. Maksymilian został Patronem Trzeźwości. To nie znaczy, że Ruch nie będzie korzystał z lekcji życia chrześcijańskiego udzielonej nam przez Sługi Boże, jak ks. Bronisław Markiewicz, o. Honorat Koźmiński, o. Karol Antoniewicz, Romuald Traugutt i inni". Argumentacji uzasadniającej wybór św. Maksymiliana na Patrona RTMK poświęcono długie, wyczerpujące artykuły i rozprawy; sięga[213]ją one do głębokich, najbardziej istotnych korzeni cnoty trzeźwości w życiu, osobowości, apostolacie Świętego.

7) W możliwościach współpracy z innymi, kościelnymi i świeckimi stowarzyszeniami. RTMK taką-szeroko pojętą-współpracę zakłada i z góry wyłącza małostkową i szkodliwą w tym względzie konkurencję. Powszechnie znany jest również duch uniwersalizmu i otwartości na współpracę ruchu Rycerstwa Niepokalanej (szeroka współpraca Niepokalanowa z duchowieństwem i laikatem).

8) W metodzie apostolstwa. "Ruch będzie stosował metodę maryjną: Fiat... Miłość bliźniego będzie ją wyznaczała stosownie do każdej okoliczności. Miłość do człowieka, która nakazuje wyzwolić go z błędu i grzechu - będzie dla Ruchu zasadniczą drogą, co jest zgodne z duchem o. Kolbego.

RTMK miłością będzie zwalczał pijaństwo-miłością też będzie szerzył i zakorzeniał w obyczaje abstynencję i trzeźwość".

9) W zasadniczych ogniwach. Obydwa Ruchy - RTMK i RN - mutatis mutandis za podstawowe środowisko oddziaływania przyjmują: rodzinę (również zakłady pracy), parafię i diecezję.

10) W hymnach. Hymnami RTMK są: Niesiemy sztandar (hymn R[ycerstwa] N[iepokalanej]) i Magnificat.

RTMK - nadzieja

Jako szczególnie twórcze oraz budzące nadzieję trzeba podkreślić dwie zapowiedzi, zawarte w programowej deklaracji RTMK. Oto one:

1) "RTMK świadomie przyswoi sobie założenia ideowe i formy apostolskiej pracy Rycerstwa, lecz nie zapomni także o dorobku Krucjaty Wstrzemięźliwości i innych form współczesnego apostolstwa rodzimego. Naszą działalność wzbogacać będziemy także owocami i wzorami zagranicznych stowarzyszeń trzeźwościowych. Ruch mając wyżej wspomniane zaplecze szukać będzie własnych rozwiązań stosownych do głosu i potrzeb czasu, narodu i środowisk lokalnych oraz rodzinnych".

2) "Główny trzon tego (tj. trzeciego) kręgu stanowi zespół ludzi w sposób ideowy współpracujących z ruchem (...), a także oddanych sprawie ratownictwa - cierpiących na chorobę alkoholową".

Powyższe zapowiedzi budzą nadzieję, że w Polsce doczekamy się: 1) rozwijanego na większą (a może nawet: na dużą) skalę autentycznego, pełnego duszpasterstwa alkoholików; 2) fachowego pastoralnego poradnictwa trzeźwościowego; 3) ponadto, że odpowiednie ogniwa RTMK staną się tzw. grupami odniesienia, grupami terapeutycznymi, bez których nie można nawet marzyć o jakimkolwiek duszpasterstwie alkoholików.